Het artikel gaat hieronder verder.
Stel: je zit als kandidaat tegenover een recruiter of hiring manager en de vraag komt: hoe zou jij dit probleem aanpakken? Het voelt als een kans om te schitteren. Maar bij sommige sollicitaties is die vraag geen test meer – het is eerder een verkapte adviesaanvraag. Werkgevers laten kandidaten tegenwoordig complete strategieën, campagnes of ontwerpen aanleveren, zonder daar iets tegenover te zetten. Wie de baan niet krijgt, blijkt soms wel later zijn ideeën ergens terug te zien: uitgevoerd, zonder credits en zonder vergoeding.
Wie de baan niet krijgt, blijkt soms wel later zijn ideeën ergens terug te zien…
Het Amerikaanse platform Vice bracht al in 2022 een reeks van dit soort ervaringen samen. Zo kreeg de 26-jarige architect Yatharth Gupta, die nog geen uitgebreid portfolio had, eens de opdracht een ruimte in te richten als onderdeel van de sollicitatieprocedure. Hij werd afgewezen – en ontdekte maanden later dat zijn gepresenteerde ontwerp alsnog was gerealiseerd, zonder dat hij daarvoor werd erkend of betaald. ‘Ik leerde het op de harde manier: pas ontwerpen als er geld op tafel ligt’, vertelde hij. ‘Het brak mijn hart.’
Journalist Barry Rodgers maakte iets vergelijkbaars mee bij een sollicitatie als digital editor voor een modetijdschrift. De ’test’ die hij kreeg voorgelegd ging veel verder dan een schrijfproef: hij moest concrete groeistrategieën aanleveren voor de website, ideeën voor buzz rond een coverlancering en zelfs suggesties voor een nieuwe videoserie. Ook Priyanka Aggarwal, inmiddels social editor bij Vice, kreeg iets soortgelijks ooit voor haar kiezen – niet via e-mail, maar mondeling tijdens een videogesprek, juist omdat ze een gerenommeerd bedrijf niet snel van oneerlijke bedoelingen zou verdenken.
Ook in Nederland
Het dilemma is niet uniek voor de Verenigde Staten. Werf& signaleerde het probleem al in 2018, naar aanleiding van een discussie onder Amerikaanse journalisten die onbetaalde proefopdrachten kregen die soms dagen kostten. De centrale vraag: gaat het dan nog om een sollicitatie, of is het gewoon regulier werk dat toevallig niet wordt uitbetaald? Diezelfde vraag speelt in Nederland bij elke functie waar creativiteit en strategie een rol spelen – van marketing en employer branding tot productontwikkeling.
Gaat het hier nog om een sollicitatie, of om regulier werk dat toevallig niet wordt uitbetaald?
Op r/recruitinghell, de Reddit-community waar werkzoekenden hun vele (nare) sollicitatie-ervaringen delen, duikt dit thema ook geregeld op, net als bijvoorbeeld op Threads. De verhalen zijn hier lastiger te verifiëren, maar de herhaling is veelzeggend: kandidaten die na een uitgebreide ‘case’ nooit meer iets horen, of die maanden later toevallig hun eigen aanpak terugzien bij het bedrijf waar ze afgewezen werden. Het beeld dat daar ontstaat, sluit naadloos aan bij de beter gedocumenteerde gevallen: het gebeurt, en is bepaald geen incident.
Het patroon erachter
De ervaringen die naar boven komen vertonen opvallend veel overeenkomsten. De opdracht draait vrijwel nooit om een fictieve casus, maar om een actueel en herkenbaar probleem van het bedrijf zelf. De vraag is functiegericht geformuleerd – ‘hoe zou jij dit oplossen?’ – waardoor de kandidaat zich moeilijk kan onttrekken zonder ongeïnteresseerd of achterdochtig te lijken. En na afwijzing stopt het contact vaak abrupt, precies op het moment dat je zou willen weten wat er met je ideeën gebeurt.
Dit wil natuurlijk niet zeggen dat elke proefopdracht meteen verdacht is.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat elke proefopdracht nu meteen verdacht is. Een goed doordachte praktijkopdracht of work sample is juist een van de meest voorspellende selectiemethoden die er zijn, veel betrouwbaarder dan het traditionele sollicitatiegesprek. Het verschil zit in de schaal en de context: vraag je een kandidaat om in een uur een kleine casus te analyseren, of vraag je een kant-en-klare strategie voor een bestaand probleem, uitgewerkt tot in de details (en ga je daar vervolgens mee aan de haal, zonder de geïnterviewde daarvoor te belonen)?
Wat kun je doen?
Wie als kandidaat voelt dat een opdracht verder gaat dan een redelijke test, kan een paar dingen doen. Vraag vooraf hoeveel tijd de opdracht redelijkerwijs mag kosten, en wees alert als dat meer dan een paar uur wordt. En laat in je uitwerking altijd zien hóe je tot een oplossing komt, in plaats van de kant-en-klare oplossing zelf weg te geven. Zo demonstreer je je denkwijze zonder de volledige uitvoering cadeau te doen.
Een proefopdracht die aanvoelt als gratis consultancy schrikt precies de kandidaten af die je wilt binnenhalen.
Voor werkgevers ligt er een even duidelijke les. Een proefopdracht die aanvoelt als gratis consultancy schrikt precies de kandidaten af die je wilt binnenhalen: mensen die hun tijd en ideeën serieus nemen. Transparantie over het doel van de opdracht, een redelijke tijdsinvestering en – waar mogelijk – een kleine vergoeding maken het verschil tussen een nuttige selectiemethode en een verkapte adviesaanvraag.
