Het artikel gaat hieronder verder.
De inmiddels wereldberoemde Franse econoom Thomas Piketty stelt (bijvoorbeeld hier) dat, om het economische systeem binnen planetaire grenzen draaiende te houden, we veel minder moeten gaan werken. De minstens zo beroemde Britse econoom John Maynard Keynes voorspelde ongeveer 100 jaar geleden iets vergelijkbaars, namelijk dat we, door technologische ontwikkeling en daarmee samenhangende hogere arbeidsproductiviteit, in de toekomst nog maar 15 uur per week zouden hoeven werken.
Zelfs in ‘Nederland Deeltijdland’ werken nu meer mensen dan ooit en gemiddeld ook beduidend meer dan 15 uur per week.
Van de voorspelling van Keynes is uiteindelijk niets terecht gekomen. Zelfs in ‘Nederland Deeltijdland’ werken er meer mensen dan ooit en gemiddeld ook beduidend meer dan 15 uur per week. Mensen hebben blijkbaar een oneindige creativiteit bij het bedenken van ‘dingen om de doen’ tegen betaling. Dat is ten eerste zichtbaar in de groei van betaalde banen in activiteiten die voorheen binnen huishoudens ‘om niet’ plaatsvonden. Boodschappen- en maaltijdbezorging, kinderopvang, schoonmaakdiensten, wassen en strijken zijn allemaal activiteiten die – veel meer dan 50 jaar geleden – worden uitbesteed aan betaalde krachten.
Vooruitgang?
Dit heeft er vooral voor gezorgd dat veel meer vrouwen dan voorheen betaald werk hebben. Én het is dus ook verantwoordelijk voor een deel van de economische groei in die periode. Onbetaald werk in huishoudens nemen we immers niet waar in het Bruto Binnenlands Product en betaald werk ‘in de markt’ wel. Het hangt er een beetje vanaf waar je politiek staat of je dit vooruitgang vindt, of niet.
Terug naar Piketty nu. Hij schrijft in het Global Justice Report van zijn World Inequality Lab in Parijs over de ‘economie van het genoeg’ (‘sufficiency’) en stelt dat we in 2100, dus over ruim 70 jaar, wereldwijd gemiddeld veel minder uren zullen werken, namelijk 1.000 per jaar (zeg maar zo’n 20 uur per week) in plaats van 2.100 uren (zo’n 40 uur per week nu). Hij voert daarbij aan, net als Keynes dat ooit deed, dat productiviteitsstijging ervoor zorgt dat dit kan zonder aan welvaart in te boeten. Verder zal, volgens Piketty en de zijnen, de verdeling van betaald werk tussen mannen en vrouwen zo goed als gelijk zijn in 2100.
Genieten
De reductie van het aantal wekelijkse werkuren heeft volgens Piketty twee belangrijke oorzaken: ten eerste gebruiken landen hun productiviteitswinst historisch gezien om meer vrije tijd te genieten. Ten tweede wordt de leefbaarheid van de planeet een belangrijke reden om (in materiële zin) minder te produceren en hoeft er dus minder gewerkt te worden. De vraag is nu: is Piketty een betere voorspeller dan Keynes was? We weten allemaal: ‘Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft’ (aldus Niels Bohr, Deens natuurkundige, Nobelprijswinnaar 1922).
En te verwachten valt dat ook Piketty hier een voorspelling doet die niet gaat uitkomen. Zoals al eerder gezegd: mensen zijn oneindig creatief in het verzinnen van nieuw betaald werk, ondanks de voorkeur voor (meer) vrije tijd. En het is waarschijnlijk dat, sinds Keynes, betaald werk voor veel mensen ook een ‘consumptiegoed’ is geworden, wat betekent dat ze een ‘uur betaald werk extra’ niet meer beschouwen als iets waarvoor ze een uur vrije tijd opgeven, maar iets dat voor hen ‘nut’ oplevert en hun leven beter maakt.
Klimaatgrenzen
En het is heel wel mogelijk dat al dat nieuwe werk prima binnen de klimaatgrenzen van de planeet ligt. We zitten immers ook nog steeds in een verschuiving naar een diensteneconomie die meestal minder fysieke resources vraagt dan een economie die gericht is op het maken van ‘spullen’. Kortom, het streven van Piketty naar een gemiddeld veel kortere werkweek gaat stuklopen op onze oneindige creativiteit om betaald werk te verzinnen en onze behoefte om aan dat betaalde werk mee te willen doen. Nu maar hopen dat we voldoende tijd overhouden voor het zeer noodzakelijke onbetaalde werk, dat er ook in 2100 nog zal zijn.
Over de auteur
Ronald Dekker is onafhankelijk arbeidsmarktexpert en ‘doenerige denker’ bij RoDeO Labour market intelligence.