Het artikel gaat hieronder verder.
Om de krapte op de arbeidsmarkt te bestrijden, zet het nieuwe kabinet in op een zogenaamde voltijdbonus in de hoop dat mensen dan meer gaan werken. Maar dit vergroot de genderongelijkheid: mannen werken doorgaans langer dan vrouwen en profiteren van zo’n ‘bonus’ alleen maar meer, en doen vaak ook minder onbetaald werk. Mannen gaan er met de voltijdbonus dus op vooruit. Terwijl vrouwen het onbetaalde werk blijven doen, wat leidt tot hoger verzuim. Dat komt door de combinatie tussen werk en privé (in de literatuur het werk/familie-conflict genoemd).
‘Een voltijdbonus gaat niet werken.’
Het algehele ziekteverzuimpercentage ligt inmiddels boven de 5%. De voorgestelde oplossing van het kabinet is daarmee een typisch voorbeeld van de survivorship bias. Abraham Wald zag in de Tweede Wereldoorlog dat de vliegtuigen die teruggekeerd waren op bepaalde plekken schade hadden. Daarom werd eerst besloten die plekken te verstevigen. Maar in plaats daarvan bleek het juist veel belangrijker om de plekken te verstevigen waar ze juist niet geraakt waren. Want vliegtuigen die daar wél geraakt waren, waren er namelijk veel minder in geslaagd om terug huiswaarts te keren.
Mannen minder werken
Toegepast op de kwestie van de arbeidsmarkt: het is dus niet de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat vrouwen méér gaan werken, maar vooral: hoe kunnen we ervoor zorgen dat mannen mínder lang gaan werken? Ik hou mij nu ongeveer 10 jaar met sociale innovatie bezig en dit is mijn conclusie: het aanpakken van de ideale werkersnorm zou prioriteit nummer 1 moeten zijn. Dan is vervolgens natuurlijk de vraag: hoe kunnen we ervoor zorgen dat de arbeidsproductiviteit stijgt en we hetzelfde (of meer) kunnen doen in minder tijd? De onderzoeken zijn er vrij duidelijk over: hoe langer we werken, hoe minder productief we worden.
Onderzoek bij een Nederlands callcenter liet al in 2017 zien dat wanneer de lengte van de werkdag toeneemt, de productiviteit per uur daalde. Dat betekent dat per uur minder calls worden verwerkt naarmate de shift langer duurde. De onderzoekers schrijven dit vooral toe aan vermoeidheid. Deze vermoeidheid zorgt ervoor dat we niet alleen druk zijn, maar ook dat er minder uit onze vingers komt. Dat leidt tot hogere ervaren werkdruk en uiteindelijk ook bij mensen tot uitval. Waarbij dat verzuim steeds vaker psychisch van aard is.
Fundamentele verandering nodig
Onderzoekers zijn hier ook vrij duidelijk over: individuele interventies zijn niet effectief. We hebben fundamentele veranderingen nodig. De belangrijkste reden is dat moderne kennisarbeid structureel te weinig ruimte laat voor herstel. Zo intensiveert A.I. de werkdag. Het brein is geen machine die 8 uur lang op constante intensiteit kan draaien. Dat geldt overigens ook voor fysiek inspannend werk. Frederick Taylor zelf kwam uit op zo’n 42% belastbaarheid, oftewel: 4 uur en 12 minuten.
Onderzoek laat zien dat cognitieve prestaties dalen na langdurige mentale inspanning. Ook de hersteltijd neemt ervan toe. Met andere woorden: concentratie put mentale en fysieke bronnen uit, en herstel is nodig om die weer op te bouwen. Cognitief betekent dat: de balans tussen de neurotransmitters glutamaat en gaba te herstellen. Cognitieve vermoeidheid ontstaat wanneer het brein langdurig inspanning moet leveren zonder voldoende herstelmomenten. Rust, slaap, sport en afwisseling zijn essentieel om cognitieve prestaties op peil te houden.
A good day’s work
Het gaat er dan niet om hoelang je kan werken, maar hoe snel je weer hersteld bent van een inspanning. Taylor noemde dit ‘a good days work‘. Welke inspanning kun je vandaag aan die je ook morgen weer aan kunt (en waar je dus 100% van hersteld bent)? Adam Smith gaf aan dat degene die het meest gematigd zou werken in goede gezondheid het meeste werk zou verzetten. Het probleem is alleen dat we lijden aan zelfoverschatting, maar ook de illusie van superioriteit. We dénken beter tegen weinig slaap, lang werken, en alcohol te kunnen dan anderen.
Nu steeds meer vrouwen werken, is voor hen zelfs sprake van een double burden.
Het gevolg is dat we overbelast raken én dat gaat ten kosten van de arbeidsproductiviteit. Dit heeft deels te maken met hoe we naar werk kijken. Het calvinisme speelt hierin een belangrijke rol, maar ook de patriarchale kijk op de wereld. De man als kostwinner en de vrouw voor het (onbetaalde) zorg thuis. Een werkersnorm uit de jaren 50 van de vorige eeuw. Nu steeds meer vrouwen werken, is zelfs sprake van een double burden, waarbij de belasting zich voor hen opstapelt. Oftewel: ongelijke zorgtaken zorgt voor meer verzuim. En een voltijdsbonus versterkt de rolpatronen alleen maar meer en meer.
Fulltime-fetisj
Het kabinet ziet de ‘deeltijdcultuur’ als probleem. Maar dat vergroot het probleem eerder dan dat het probleem oplost. Wat als we geen deeltijdcultuur hebben, maar een overmatige focus op voltijd (een fulltime-fetisj)? Heejung Chung legt dit onder andere ook uit in haar boek: The flexibility paradox. Alhoewel flexibiliteit in het werk fijn is, blijkt dit met name voor vrouwen tot negatieve effecten te leiden, zoals minder carrièrekansen. Het wordt ook wel het flexibiliteits-stigma genoemd. Het gaat volgens haar dus niet alleen om meer flexibiliteit, maar vooral ook om het aanpassen van de traditionele werknormen.
Volgens analyses van de OECD is het verschil in betaalde werkuren tussen mannen en vrouwen sterk gekoppeld aan de verdeling van zorg. Een kortere voltijdnorm kan hier een structurele oplossing bieden. Als een voltijdcontract bijvoorbeeld 32 uur wordt in plaats van 40 (of 38) uur, wordt de stap naar voltijd kleiner voor mensen met (mantel)zorgtaken. De oplossing waar je niet omheen kunt is dan ook: korter werken. Als ziekteverzuim een belangrijke oorzaak is van personeelstekorten, dan is de oplossing niet méér uren gaan werken, maar: slimmer omgaan met de schaarse tijd die we hebben.
Slaap, sport, herstel
Daar komt de 4-daagse werkweek in beeld. Met succes. Korter werken creëert ruimte voor rust, slaap, sport en herstel. Dat verlaagt de kans op burn-out en schept ruimte om zorgtaken eerlijker te verdelen. Zolang 40 uur de norm blijft, blijft namelijk ook het onbetaalde werk (zorg) ongelijk verdeeld. It’s the patriarchy stupid, wordt er ook wel eens gezegd als het gaat om al dat onbetaalde werk dat dag in dag uit gedaan wordt. In IJsland staakten vrouwen in 1975 24 uur lang (ook wel Kvennafrídagurinn genoemd). Het maakte in 1 klap al het onbetaalde werk zichtbaar. Mannen moesten vrij nemen of hun kinderen mee naar het werk nemen.
Dit is de paradox: korter werken kan uiteindelijk leiden tot méér beschikbare arbeid.
Nu is het juist belangrijk om dit gelijkwaardiger te verdelen. Niet alleen vanuit een emancipatieperspectief, maar ook voor de samenleving als geheel. In collectieve sectoren, waar ook meer vrouwen werken, komt zo meer ruimte om betaald te gaan werken. Laat dit nu de sectoren zijn waar nu veel verzuim is (zorg, onderwijs). Daar krijgen vrouwen dus de mogelijkheid om wél meer en langer te werken (waar nu al doorgaans kortere contracten aangeboden worden, voorgesorteerd op de zorgrol van de vrouw). Dit is de paradox die voor velen zo tegenstrijdig klinkt: dat korter werken uiteindelijk kan leiden tot méér beschikbare arbeid.
Voltijdsbonus: niet doen
Dit zet tegelijkertijd aan tot meer innovatie. Dat helpt dan weer met de groei van de arbeidsproductiviteit. Voeg daaraan toe dat ook het verzuim terugloopt. Minder uitval betekent meer stabiliteit en continuïteit en mensen blijven langer gezond aan het werk. Als werk en zorg beter te combineren zijn, wordt het voor meer mensen mogelijk om actief te blijven op de arbeidsmarkt. Met andere woorden: de oplossing voor personeelstekorten ligt voornamelijk hoe we het (on)betaalde werk verdelen en hoe we werk zelf organiseren. Een 5-daagse werkweek en 8-urige werkdag dragen daar niet aan bij. Mijn advies over de voltijdsbonus: niet doen.
Over de auteur
Dit artikel is geschreven door Louis Goulmy (Werkvierentwintig.nl), auteur van het boek Echte mannen werken 4 dagen.
Lees ook
- Waarom cv en motivatiebrief objectieve selectie in de weg zitten
- A.I. als jaknikker: waarom A.I. je vaker gelijk geeft dan je lief is
- Ziekteverzuim is momenteel de belangrijkste aanjager van alle recruitment