Het artikel gaat hieronder verder.
Tijdens the Global Talent Strategy & Intelligence Conference in september 2025 kwamen wereldwijde talent leaders bijeen. Breed werden daarbij de zorgen gedeeld over de oplopende jeugdwerkloosheid. Aanleiding: de impact van A.I. en de stijgende jeugdwerkloosheid in landen als China (20%), Zweden (24%) en de VS (11%). Ook vanuit Nederlandse recruitment leaders klonk bezorgdheid. Maar inmiddels zijn we alweer een half jaar verder, en ziet de situatie er toch weer een beetje anders uit. Saskia Grit en Rob Witjes van het UWV pleiten in elk geval voor: geen paniek. Hun boodschap: de zorgen zijn begrijpelijk, maar de werkelijkheid is genuanceerd.
‘Een groot deel van de jongeren die nu als werklozen worden geteld, gaat gewoon naar school.’
‘De jeugdwerkloosheid loopt nu inderdaad iets op, naar 9,1 tot 9,2%‘, aldus Grit, arbeidsmarktanalist en het LinkedIn-gezicht van UWV, waar ze arbeidsmarktinformatie vertaalt naar toegankelijke posts. ‘Maar je moet dat wel in perspectief plaatsen. Vergelijk je het met de periode 2003 tot en met 2017, dan was het elke maand hoger dan het nu is. Een groot deel van de jongeren die nu als werklozen worden geteld, gaat gewoon naar school en zoekt een bijbaan voor een paar uur in de week.’
Uitstekende cijfers
Daarbij doet Nederland het internationaal gezien nog altijd uitstekend, aldus Grit. ‘We hebben een hogere arbeidsparticipatie van jongeren dan in andere Europese landen. Die daalt nu wel wat, maar zit nog steeds relatief ontzettend hoog.’ Witjes, die al 24 jaar bij UWV werkt en samen met zijn team het kloppende data-hart van de Nederlandse arbeidsmarktcijfers en prognoses vertegenwoordigt, vult aan: ‘Met de jeugdwerkloosheid staan we nog steeds onderin de top 3 van Europa. Kijk je puur naar de cijfers, dan is de urgentie er niet om een nationaal plan te maken of alarmklokken te luiden.’
‘Met de jeugdwerkloosheid staan we nog steeds onderaan in Europa.’
Maar daar stopt het verhaal niet, benadrukt Witjes. ‘Dé jongere bestaat niet’, zegt hij. ‘Er is jong talent van wie ik denk ‘wow, dat had ik echt niet gedurfd toen ik 19 was’. Ze zijn slim en hebben veel lef. Die vinden hun weg wel. Maar je hebt ook een groep jongeren die het moeilijk heeft.’
Het probleem schuilt volgens hem dus deels buiten de werkloosheidsstatistieken. ‘Als je arbeidsongeschikt bent en niet op zoek naar een baan, dan val je niet binnen die cijfers. We zien veel meer mensen van 35 tot 40 jaar die na 2 jaar ziekte in de WIA-uitkering terechtkomen, vooral met psychische klachten. De kans bestaat dat we op het verkeerde been gezet worden als we alleen naar die participatie- en werkloosheidscijfers kijken.’
Grit beaamt dat. ‘Het is goed om te kijken naar die cijfers en waar ze precies voor staan. De mentale problemen zijn groot. Daar hebben we het RIVM-rapport Monitor Mentale Gezondheid voor gevonden. De cijfers bevestigen dat jongeren meer mentale problemen hebben dan vroeger.’
De impact van A.I.
Maar hoe zit het volgens hen nu met de invloed van A.I. op startersfuncties? Daar waren de zorgen immers begonnen, met A.I. dat werk sneller, beter en goedkoper zou kunnen doen dan junioren. ‘In marketing en bij advocatenkantoren zie je dat al gebeuren’, zegt Grit. ‘A.I. neemt deels startersfuncties over. Bedrijven doen het zelf of vragen alleen nog maar iemand om het even te controleren.’
‘Je hebt uiteindelijk wel mensen nodig die eerst die ervaring als junior hebben opgedaan.’
Dat zorgt voor een probleem, erkent ze meteen. ‘Als jij niet kunt starten als junior, kun je ook geen senior worden. Dan kun je ook geen ervaring opdoen. Ik krijg op LinkedIn weleens het bericht: mijn zoon of dochter wil heel graag, maar er wordt iemand met minimaal 5 jaar ervaring gevraagd. Die ervaring hebben ze niet, maar kunnen ze ook niet opdoen als elke werkgever dat vraagt. Daarmee snijd je jezelf als werkgever ook in de vingers. Je hebt uiteindelijk wel mensen nodig die eerst die ervaring als junior hebben opgedaan en daarna kunnen doorgroeien.’
De wenkbrauwen omhoog
Witjes hoorde recent over een opmerkelijke oplossing. ‘Een consultant had een advies uitgebracht voor een plan waardoor starters sneller van junior naar medior of senior kunnen groeien. Daar gingen de wenkbrauwen van omhoog: kunnen we dat wel? Maar ook hij zei: ga je primair voor kostenbesparingen en laat je starters links liggen? Dan heb je straks geen fundament meer voor je bedrijf.’
‘Een deel van de starters maakt minder makkelijk contact.’
Ligt het aan werkgevers dat jongeren het moeilijker hebben? Nee, vindt Grit. ‘Ik denk zelfs dat er nu juist meer werkgevers zijn die aandacht voor vitaliteit en mentale gezondheid hebben. Maar meer mensen zijn ook ziek. Denk aan mensen met long covid of mentale gezondheidsproblemen. Een deel van de starters maakt minder makkelijk contact. Dat zie je bijvoorbeeld doordat sommigen het spannend vinden om te bellen.’
Wat kunnen werkgevers doen?
Werkgevers zijn misschien niet de oorzaak, maar kunnen wel een sterke bijdrage leveren aan de oplossing, geloven beiden. ‘Tijdig signaleren, preventief werken en ervoor zorgen dat mensen minder snel uitvallen’, somt Grit op. ‘En aan de andere kant ook juist contact houden nadat iemand zich ziek heeft gemeld. Dat hoor ik van werkzoekenden vaak terug. Mensen die zich ziek hebben gemeld en daarna veel te weinig horen van hun werkgever. Of tijdens het werk überhaupt niet in gesprek gaan over werkdruk of werk/privébalans.’
‘Werkgevers hebben het idee dat ze steeds minder weten hoe een werknemer in zijn vel zit.’
Witjes benadrukt ook het belang van aandacht. ‘Door thuiswerken is die aandacht wat verslapt. Werkgevers hebben steeds minder het idee dat ze weten hoe een werknemer in zijn vel zit. Te veel thuiswerken maakt dat je elkaar veel minder ziet en contact hebt. Er wordt veel verwacht van werkgevers rondom goed werkgeverschap, maar het is niet altijd makkelijk om alles goed te overzien.’
Focus op vakonderwijs
Een ander punt van zorg voor beiden: de toenemende focus op hoger onderwijs. ‘Van de werkenden tussen 25 en 35 jaar is 60% hoger opgeleid’, zegt Witjes. ‘Als die kinderen krijgen, en kinderen zijn gevoelig voor wat ouders vinden, dan is de kans redelijk groot dat zij ook naar een hoger opgeleide functie streven. Het ROA-rapport laat zien dat MBO 4 en hoger opgeleiden de beste arbeidsmarktkansen hebben. Maar ik maak me wel zorgen: we hebben ook nog steeds de loodgieters en lassers nodig.’
‘Ik denk niet dat al die vacatures voor praktische beroepen worden ingenomen door mensen die hoger opgeleid zijn.’
Hij waarschuwt dan ook voor een mismatch. ‘Mensen uit praktische beroepen gaan met pensioen. Ik denk niet dat al die banen straks worden ingenomen door mensen die hoger opgeleid zijn. We moeten starters op de arbeidsmarkt juist warm maken voor het mbo, voor vakonderwijs. Laten zien hoe mooi het is om met je handen te werken en iets tot stand te brengen.’ Het kan dus straks best zo zijn dat de jeugdwerkloosheid groeit, merkt hij op. Maar dan niet zozeer omdat A.I. de grootste impact heeft, ‘maar omdat we mensen opleiden voor banen die er niet meer zijn’.
Maatwerk gevraagd
De arbeidsmarkt voor jongeren vraagt dus vooral om maatwerk, benadrukt Witjes. ‘Je moet gesegmenteerd te werk gaan. Voor je het weet ga je aan de slag met een aanpak jeugdwerkloosheid zoals in 2012/2013, zonder dat je echt weet waar je het over hebt en voor welke doelgroep precies.’ Grit: ‘Kijk je puur naar de cijfers? Dan gaat het nu nog goed. Maar er is een groep die niet goed kan meekomen.’
‘We moeten alert blijven op wat er onder die oppervlakte van de werkloosheidscijfers gebeurt.’
Witjes sluit af met een boodschap van genuanceerd optimisme. ‘We willen altijd graag afsluit met hoop. Er zijn zoveel factoren die jongeren beïnvloeden – social media, corona, A.I., de woningnood – dat het niet een simpele 1-op-1-situatie is. De positie van starters is gemiddeld nog goed, maar niet vanzelfsprekend. We moeten alert blijven op wat er onder die oppervlakte van de werkloosheidscijfers gebeurt.’
Meer lezen?
- ‘Banenverlies voor jongeren door A.I.? Er is nog geen enkele reden tot paniek’
- Laura Bas: ‘A.I. neemt misschien taken over, maar geen talent, empathie of creativiteit’
- Adnan Tekin (MBO Raad) over A.I., jongeren en de arbeidsmarkt: ‘We zitten in een gezamenlijke zoektocht’
- ‘De uitzend-cao heeft meer impact op de vraag naar jongeren dan A.I.’
- Jongeren zijn schaars: tijd om ze te omarmen (en niet te negeren…)